Over het project
Inhoudsopgave
Aanleiding
Sinds de Grondwet van 1815 zijn de vergaderingen van de Tweede Kamer openbaar. Voor de Eerste Kamer is dat sinds 1848 het geval. De woordelijke verslagen van deze vergaderingen staan bekend onder de naam Handelingen van de Staten-Generaal, of kortweg “Handelingen”. De collectie van schriftelijke kamerverslagen en kamerstukken vormt één van de belangrijkste bronnen voor onderzoek naar de parlementaire geschiedenis en naar de geschiedenis van de Nederlandse samenleving als geheel.
Eind jaren negentig ontstaat bij de Tweede Kamer en de UKB (het samenwerkingsverband van Nederlandse Universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) bezorgdheid over de slechte kwaliteit van het papier waarop de negentiende-eeuwse Handelingen zijn gedrukt. Een groot deel van de collectie dreigt op termijn verloren te gaan. De dreiging van informatieverlies is nog groter, omdat in Nederland nergens een complete set van de Handelingen blijkt te bestaan.
In de jaren 1999-2001 onderzoeken de Tweede Kamer, de Koninklijke Bibliotheek en Sdu Uitgevers de mogelijkheden om de collectie te behouden en te ontsluiten. Naar aanleiding van de positieve onderzoeksuitkomsten gaan de Tweede Kamer en de Koninklijke Bibliotheek in 2003 een samenwerkingsverband aan voor de uitvoering van het project Staten-Generaal Digitaal 1814-1995.
Partners
Tweede Kamer
De Tweede Kamer is het kloppend hart van de Nederlandse politiek. De belangrijkste taken van de Tweede Kamer zijn: wetgeving en regering controleren en zelf wetsvoorstellen of wijzigingen indienen.
Tweede Kamer
Door te stemmen tijdens de landelijke verkiezingen bepaalt de Nederlandse bevolking door welke 150 Tweede Kamerleden zij de komende kabinetsperiode worden vertegenwoordigd. De leden van de Tweede Kamer hebben bepaalde rechten om hun taken zo goed mogelijk uit te voeren. Zo hebben zij het recht om zélf wetsvoorstellen in te dienen of wijzigingen voor wetsvoorstellen van de regering voor te stellen. Ook kunnen zij door het indienen van een motie de regering vragen een oordeel te geven over het gevoerde beleid of om aandacht te besteden aan een bepaald onderwerp.
De Tweede kamer streeft naar transparantie. Het is belangrijk dat Nederlanders inzicht kunnen krijgen in het werk van hun volksvertegenwoordigers. De website www.tweedekamer.nl is één van de middelen die ingezet wordt om de Nederlandse bevolking optimaal te informeren. Van dossiers over actuele onderwerpen die in de Kamer worden besproken en vergaderstukken tot de planning van vergaderingen en het live kunnen meekijken. De Tweede Kamer staat ook open voor bezoekers. Zij zijn van harte welkom voor het bezoeken van vergaderingen, rondleidingen en tentoonstellingen.
Meer informatie: www.tweedekamer.nl
Koninklijke Bibliotheek
De Koninklijke Bibliotheek (KB) is de nationale bibliotheek van Nederland. Iedereen die toegang wil hebben tot boeken, kranten, tijdschriften, elektronische publicaties, cd-roms en websites kan bij de KB terecht. De KB weet alles te vinden, ook informatie buiten de eigen collectie.
De Koninklijke Bibliotheek geeft iedereen toegang tot kennis en cultuur van heden en verleden door hoogwaardige diensten te leveren voor onderzoek, studie en cultuurbeleving. Sinds 1974 beheert de KB het Depot voor Nederlandse Publicaties. Niet alleen boeken en tijdschriften, maar ook kranten, rapporten, proefschriften en overheidspublicaties vinden hun weg naar dit fysieke en digitale depot. Behalve het depot heeft de KB een uitgebreide wetenschappelijke collectie en internationaal gerenommeerde speciale collecties, waaronder middeleeuwse handschriften.
Koninklijke Bibliotheek
De KB heeft zich ontwikkeld tot een expertisecentrum voor onder meer digitale archivering en duurzaamheid, digitalisering en conservering. Ook bevordert en organiseert de KB landelijke en internationale samenwerking.
Meer informatie: www.kb.nl
Digitaliseringsprojecten bij de Koninklijke Bibliotheek
De Koninklijke Bibliotheek voert sinds halverwege de jaren negentig projecten uit om collecties te digitaliseren en beschikbaar te stellen op het Internet. In de eerste projecten moest nog veel worden uitgezocht over de beste manieren om te scannen, de technische mogelijkheden van het internet en technieken waarmee het gedigitaliseerde materiaal doorzoekbaar kon worden gemaakt. Er werden in deze begintijd veel kleine collecties of hoogtepunten uit collecties gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld. Het ging daarbij vooral om visueel aantrekkelijke collecties die voor een groot publiek interessant zijn. Een van de eerste digitaliseringsprojecten bestond uit de ‘100 hoogtepunten’ van de collectie van de Koninklijke Bibliotheek, nu als webexpositie te zien op de website. Resultaten van andere digitaliseringsprojecten van de Koninklijke Bibliotheek zijn te zien via http://www.kb.nl/menu/webexposities.html.
Hoewel de ontwikkeling van methoden en technieken alsmaar verder gaat, zijn in de loop van de tijd veel standaarden ontwikkeld voor digitalisering en beschikbaarstelling van afbeeldingen op het Internet. Daarnaast wordt het nut van digitalisering door steeds meer mensen onderkend. Door beschikbaarstelling op het Internet kan iedereen waar dan ook ter wereld materiaal bekijken dat eerst alleen ter plekke kon worden bekeken. Bovendien zijn collecties door het gebruik van zoekmachines vaak beter doorzoekbaar en kan in meerdere gedigitaliseerde collecties tegelijk worden gezocht. Hierdoor is gedigitaliseerd materiaal ook interessant geworden voor wetenschappelijke onderzoekers.
Deze ontwikkelingen zorgden bij de Koninklijke Bibliotheek voor een toename in het aantal digitaliseringsprojecten waarin steeds grotere collecties worden gedigitaliseerd. In 2000 werd Het Geheugen van Nederland (www.geheugenvannederland.nl) gestart, het nationale programma voor de digitalisering van het Nederlands cultureel erfgoed. In dit programma worden de collecties van archieven, musea en bibliotheken gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld op internet. In het Geheugen van Nederland is voornamelijk beeldmateriaal opgenomen.
In 1999 werd in de Koninklijke Bibliotheek voor het eerst op grote schaal gestart met het digitaliseren van historisch tekstmateriaal. Het voordeel van het digitaliseren van tekst is dat op ieder woord in de tekst kan worden gezocht. In twee grote digitaliseringsprojecten werden 76 jaargangen van vier nationale dagbladen beschikbaar gesteld, die zijn uitgegeven tussen 1910 en 1945. De resultaten van deze projecten zijn te zien op kranten.kb.nl.
De start van Staten-Generaal Digitaal in 2003 betekende voor de Koninklijke Bibliotheek de uitvoering van het eerste massa-digitaliseringsproject waarin miljoenen pagina’s tekst worden gedigitaliseerd. Sindsdien zijn meerdere massa-digitaliseringsprojecten gestart. Zo begon in 2006 het project Databank Digitale Dagbladen, waarin acht miljoen krantenpagina’s worden gedigitaliseerd vanaf het begin van de zeventiende eeuw tot 1995. In 2007 is gestart met de project Dutch Print Online, waarin 2 miljoen pagina’s van voor 1800 worden gedigitaliseerd, en Digitalisering ANP Nieuwsberichten waarmee twee miljoen radio nieuwsberichten van het ANP beschikbaar komen op het Internet.
Op de website van de Koninklijke Bibliotheek staat meer informatie over de digitaliseringsprojecten.
Doelstellingen
Doel van het project Staten-Generaal Digitaal is om de complete set Handelingen uit de periode 1814-1995 door microverfilming te behouden voor het nageslacht en door digitalisering voor iedereen gratis toegankelijk te maken op internet. De toegankelijkheid van de Handelingen wordt extra vergroot door het toevoegen van metadata en het toepassen van tekstherkenning. Het project levert tot slot een unieke complete set van de Handelingen op, digitaal en op microfilm.
Opzet van het project
Aanpak
Het project is opgezet volgens de projectmanagement methode Prince2 en heeft een doorlooptijd van 6 jaar. Na de opstartperiode in 2004 zijn in het project vier opeenvolgende fasen te onderscheiden:
De eerste fase vond plaats in de jaren 2005 en 2006. In deze periode werden de Handelingen uit de jaren 1814-1950 en 1990-1995 verzameld en verfilmd. Tegelijkertijd werden de jaren 1990-1995 gedigitaliseerd.
De tweede fase vond plaats in 2007. In deze periode werden de Handelingen uit de jaren 1975-1990 verzameld en verfilmd. Tegelijkertijd werden de jaren 1976-1990 en 1929-1950 gedigitaliseerd. De jaren 1990-1995 zijn gepubliceerd op de eerste versie van de website.
De derde fase vond plaats in 2008 en 2009. In deze periode werden de Handelingen uit de jaren 1950-1975 verzameld en verfilmd. Tegelijkertijd werden de jaren 1950-1976 gedigitaliseerd. De jaren 1976-1990 zijn gepubliceerd op de tweede versie van de website.
De vierde fase vindt plaats in de jaren 2009 en 2010. In deze periode worden de Handelingen uit de jaren 1814-1929 gedigitaliseerd. Vervolgens worden de jaren 1814-1976 stapsgewijs gepubliceerd op de website. Tevens wordt in deze fase het materiaal via de Registers ontsloten. Het project is hiermee afgerond.
Stuurgroep.
Het project wordt geleid door een Stuurgroep. De Stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de Dienst Informatievoorziening en de Dienst Automatisering van de Tweede Kamer, en de Directie en de afdeling Research & Development van de Koninklijke Bibliotheek.
Projectteam.
Het projectteam bestaat uit een projectmanager, een projectleider microverfilming, een projectleider digitalisering, een materiaaldeskundige, een technisch projectmedewerker, een programmeur, een projectassistent en zes projectmedewerkers. Daarnaast zijn bij het project twee kwaliteitsmanagers betrokken die toezien op de puur technisch inhoudelijke aspecten van de microverfilming en de digitalisering.
Publicatie nieuwe jaargangen
Terwijl de website van Staten-Generaal Digitaal 1814-1995 al in de zomer van 2007 online is gegaan, wordt er nog hard gewerkt aan de digitalisering van al het Handelingen materiaal. Steeds wanneer er weer een aantal jaren afgerond is zullen deze toegevoegd worden aan de jaren op de website, waarbij we steeds verder teruggaan in de tijd.
Er wordt naar gestreefd om ongeveer vier keer per jaar nieuwe jaren te publiceren. Hieronder vindt u de planning voor publicatie tot aan het eind van het project in 2010. Deze planning is onder voorbehoud en wordt zo nodig aangepast.
Januari 2010: Ca. 1900 t/m 1918
Maart 2010: Ca. 1888 t/m 1900
Juni 2010: Ca. 1868
t/m 1888
September 2010: Ca. 1814 t/m 1868
Materiaalanalyse
Tijdens de voorbereiding van de materiaalanalyse in 2004 is gebleken dat er nergens een complete set van het materiaal aanwezig is in Nederland. Voor de materiaalanalyse van het project Staten-Generaal Digitaal is dan ook gebruik gemaakt van verschillende sets Handelingen waaruit één complete set is gemaakt. De sets Handelingen zijn aan de Koninklijke Bibliotheek geschonken of in bruikleen gegeven. Zo is gewerkt met Handelingen die beschikbaar zijn gesteld door de Tweede- en Eerste Kamer, De Nederlandsche Bank, het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch, de provincie Utrecht, het Nationaal Archief, het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de provincie Noord-Brabant.
Bij het verzamelen van de stukken is per vergaderjaar teruggewerkt aan de hand van het “Bericht voor de Binder”, een opgave van de verschenen stukken per vergaderjaar.
Pagina's van het Handelingenmateriaal worden losgesneden voor de verfilming
Het Handelingenmateriaal is door een projectteam voorbewerkt. Alle stukken zijn pagina voor pagina door het team bekeken op onvolkomenheden. De gegevens over het materiaal zijn per vergaderjaar genoteerd in speciaal daarvoor ontworpen database. Waar nodig zijn de stukken gerepareerd, zijn vouwen gestreken en zijn er verbeteringen aangebracht wanneer dat de duidelijkheid ten goede komt.
Alle stukken zijn na completering per vergaderjaar op microfilm gezet. De Handelingen uit de periode 1814-1950 zijn in 2004 en 2005 als eerste voorbewerkt en verfilmd. Deze periode valt onder het nationale programma voor het behoud van het papieren erfgoed “Metamorfoze”. Dit is uitgevoerd door de Koninklijke Bibliotheek. Daarna is teruggewerkt in verschillende periodes, te weten 1989-1990 – 1994-1995 (tot 1 januari 1995) in 2006 en 1974-1975 – 1988-1989 in 2007. De stukken van 1951-1952 – 1973-1974 zijn voorbewerkt in 2008.
De stukken worden gedigitaliseerd vanaf microfilm. De Handelingen uit de periode 1900-1901 – 1994-1995 zijn nu op de website terug te vinden. Er wordt nu teruggewerkt tot 1814. Naar verwachting zal in 2010 al het materiaal doorzoekbaar zijn op de website.
Microverfilming
Conservering.
De conservering van de Handelingen der Staten-Generaal uit de periode 1814-1995 gebeurt door middel van zwart-wit microverfilming op 35 mm filmrollen. Hiermee is het materiaal voor de lange termijn veiliggesteld. Naar verwachting zijn microfilms tenminste tweehonderd jaar houdbaar. Wanneer ze zijn opgeslagen onder de juiste condities met betrekking tot temperatuur en luchtvochtigheid, wordt zelfs een houdbaarheid tot vijfhonderd jaar verwacht.
Doorlooptijd en fasering.
Handelingenmateriaal verfilmd voor conservering
In 2004 is begonnen met de microverfilming van de vergaderjaren van 1814 tot 1950, omdat de papierkwaliteit van dit materiaal het slechtst was. Deze periode, die medio 2006 werd afgerond, is verfilmd met subsidie van Metamorfoze. Metamorfoze is het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Het programma is een initiatief van het Ministerie van OCW. In 2006 is tegelijkertijd de periode 1989-1990 tot 1 januari 1995 verfilmd en werd gestart met de periode 1974-1975 tot en met 1988-1989. Deze is eind 2007 afgerond. De vergaderjaren 1951-1952 tot en met 1973-1974 zijn tenslotte in 2008 op microfilm gezet.
Kwaliteit.
De microverfilming is technisch en inhoudelijk gebaseerd op de Richtlijnen Preservation Microfilming Metamorfoze, zoals die worden gehanteerd door Metamorfoze Programma. Ze moeten worden gezien als normstellend voor ‘preservation microfilming’, d.w.z. verfilmen met het oog op het behoud van het materiaal. Het doel van deze Richtlijnen is de kwaliteit van de microfilms te waarborgen. Het gaat hierbij om drie generaties microfilms:
- Een moederfilm
- Een duplicaatfilm
- Een gebruikersfilm
Daarbij zijn de volgende factoren van belang:
- Het gaat om substitutie-verfilming. Het papieren origineel wordt weliswaar niet vernietigd, maar de verdere verzuring ervan is onvermijdelijk. Raadpleging van dat kwetsbare materiaal is daarom niet wenselijk. De microfilm dient dus als vervanging van het origineel.
- Alle informatie die in het origineel te zien is, moet ook in de moederfilm en duplicaatfilm te zien zijn.
- De duplicaatfilms moeten geschikt zijn als intermediair voor digitalisering.
- De gebruikersfilms moeten goed leesbaar zijn op een leesapparaat.
- De gebruikersfilms moeten reproduceerbaar zijn.
Resultaat.
Van de in totaal ca. 2000 microfilms zijn er ruim 800 uit de periode 1814-1950 verfilmd door Karmac Microfilm Systems te Lelystad. De overige circa 1200 films van de periode 1951-1995 zijn verfilmd door MicroFormat Systems in Lisse. In totaal zijn naar schatting 2.400.000 pagina’s verfilmd middels 1.250.000 opnames. Alle moederfilms worden geklimatiseerd opgeslagen bij MicroFormat in Lisse. De duplicaatfilms worden, nadat ze als intermediair zijn gebruikt voor digitalisering, eigendom van de Tweede Kamer en de gebruikersfilms zijn voor bezoekers toegankelijk op de Microzaal van de Koninklijke Bibliotheek.
Conservering
De samengestelde originele Handelingenset, bestaande uit circa 2.500.000 pagina’s wordt verpakt in zuurvrije archiefdozen en mappen. De geconserveerde set bestaat zowel uit boekbanden als losbladig materiaal. De zuurvrije dozen en mappen worden geklimatiseerd opgeslagen in een magazijn van de Koninklijke Bibliotheek.
